Volgens ramingen van de WHO zijn er wereldwijd 121 miljoen mensen met een depressie en zal dit aantal alleen nog maar toenemen. In ons land zijn dat er 600.000, op een willekeurig moment gemeten. Bij ruim 475.000 van hen wordt de ziekte niet herkend en vindt dus ook geen juiste behandeling plaats.
Kenmerkend voor een depressie is voortdurende somberheid en geen zin meer hebben om iets te ondernemen. Soms kan dit komen door een heel nare ervaring of ingrijpende levensgebeurtenis. Maar het kan ook zijn dat er geen duidelijk aanwijsbare oorzaken zijn voor de depressieve stemmingen. In veel gevallen voelt men zich lusteloos en vermoeid. Zo'n gedrukte of sombere stemming kan duiden op een depressie.

Wat is een depressie eigenlijk?
Depressie is een ziekte waarbij de belangrijkste kenmerken zijn:

• een sombere, depressieve of prikkelbare stemming, leegheid
• het verlies van interesse en plezier, niet meer blij kunnen zijn

Om van een depressie te kunnen spreken dienen naast minimaal één van de bovengenoemde kenmerken ook vier of meer van de volgende zeven klachten of symptomen gedurende langere tijd aanwezig te zijn:

• gevoelens van gebrek aan eigenwaarde of schuldgevoelens
• slaapstoornissen
• meer of minder eetlust of een duidelijke verandering in het gewicht
• vermoeidheid of weinig energie
• concentratieproblemen of besluiteloosheid
• traagheid of juist aanhoudende lichamelijke onrust
• terugkerende gedachten over de dood of over zelfdoding

Als u behalve één van de bovengenoemde belangrijkste kenmerken meerdere van deze symptomen bij uzelf of bij een ander herkent, kan het zijn dat er sprake is van een depressie. Het is in zo'n geval aan te raden naar de huisarts te gaan. Soms gaat een depressie gepaard met allerlei andere klachten als lusteloosheid, paniek- of angstgevoelens, prikkelbaarheid of snel geïrriteerd zijn, vergeetachtigheid, verminderde sexuele gevoelens, veel of juist niet kunnen huilen, gevoelens van hopeloos- en hulpeloosheid, lichamelijke klachten waarvoor geen oorzaak wordt gevonden, het leven zin- of doelloos vinden of verwaarlozing van zichzelf, het huis of sociale contacten.

Behandeling van een depressie:
Depressie is een ziekte die vaak goed te behandelen is. De huisarts is de eerst aangewezen persoon om de depressieve klachten mee te bespreken en die met een eventuele behandeling ervan kan starten.
In eerste instantie wordt gekeken naar wat er aan de hand is: wat zijn uw klachten, hoe kunt u het beste worden geholpen? Vaak wordt gekozen voor een combinatie van gesprekken en medicijnen. Maar er zijn ook andere vormen van behandeling, zoals lichttherapie (speciaal bij winterdepressie) of elektroconvulsietherapie (speciaal bij oudere mensen of bij mensen die na lange tijd niet goed reageren op de medicijnen). Uw behandelend arts kan hierover meer informatie geven.

 

Volgens bestaande statistieken doet zich naar schatting bij 1 op de 5 mensen ooit in hun leven een angststoornis voor. Kijken we naar het vóórkomen op jaarbasis, dan zouden angststoornissen zich bij ongeveer 12% van de bevolking voordoen. Dit komt neer op 1,8 miljoen Nederlanders bij wie sprake is van één of andere vorm van een angststoornis. Het verschijnsel angst is op zich heel normaal en beschermt mens en dier tegen gevaar. Echter, wanneer angsten of bezorgdheden vormen aannemen die het leven te zeer gaan beheersen, kan men spreken van een angststoornis. Vaak is men van het verschijnsel niet op de hoogte of wordt de stoornis niet als zodanig onderkend. Ook komt het voor dat het lijden als gevolg van een angststoornis niet zo groot is dat men er hulp voor inroept. Gebrek aan voorlichting en informatie kan er toe leiden dat velen zich ervoor schamen en uiteindelijk geïsoleerd raken.

Wat wordt onder angst verstaan?
Angst is een innerlijk gevoel dat behoort tot het alledaagse repertoire van menselijke emoties. Deze emoties kunnen in verschillende gradaties worden ervaren. In het geval van angst kan het gevoel variëren van bijvoorbeeld 'bezorgdheid' over je kind, 'bang' zijn voor de toekomst of 'paniek' beleven bij een ramp. In principe is angst een normaal gevoeldat nuttig is in het leven, in het bijzonder om te overleven. Angstgevoelens leiden dikwijls tot vlucht- en vermijdingsgedrag waardoor de onaangename lijfelijke ervaringen afnemen. Als bij angstgevoelens vermijdingsgedrag optreedt, dan mogen we van een fobie spreken. Er bestaan velerlei vorman van fobieën, zoals bijvoorbeeld een straatfobie of een liftfobie. Indien vermijden of vluchten niet mogelijk is, kan men zich bij een fobie ook panisch voelen. Angst kan zo hoog oplopen dat er sprake is van paniek. Deze is te omschrijven als de meest intense vorm van angst waarbij men de kluts kwijtraakt. Wanneer men zonder aanwijsbare redenen overspoeld raakt door angstgevoelens kan er sprake zijn van een paniekstoornis.

Angststoornissen:
Angststoornissen zijn te onderscheiden in de volgende aandoeningen:

• Paniekstoornis met of zonder agorafobie (pleinvrees)
• Agorafobie (zonder paniekstoornis in de voorgeschiedenis)
• Specifieke fobie (bijvoorbeeld arachnafobie (angst voor spinnen) of claustrofobie)
• Sociale fobie (sociale angststoornis)
• Obsessieve-compulsieve stoornis
• Posttraumatische stress-stoornis (na een ernstig trauma)
• Acute stress-stoornis
• Gegeneraliseerde angststoornis
• Angststoornis door een somatische aandoening
• Angststoornis door alcohol of drugs
• Angststoornis niet anderszins omschreven (restgroep)

Wanneer we hierover spreken, is er sprake van irrationele en buitensporige angst, of van tobben, vermijdingsgedrag of verhoogde prikkelbaarheid die niet zijn toe te schrijven aan een psychotische stoornis (waarbij het contact met de realiteit verloren is gegaan). Daarnaast dienen lichamelijke oorzaken van angst te zijn uitgesloten. Wanneer deze kenmerken aanwezig zijn, spreken we van een angststoornis.

Behandeling van angst:
De huisarts is de eerst aangewezen persoon om uw klachten mee te bespreken en die met een eventuele behandeling ervan kan starten. Afhankelijk van de soort angststoornis kan een antidpressivum worden voorgeschreven. Een antidepressivum werkt anders dan kalmerende middelen: het onderdrukt het gevoelsleven niet. Naar schatting 2 op de 3 mensen die een antidepressivum volgens voorschrift gebruiken merken een verlichting van hun angststoornis. Alle antidepressiva veroorzaken bij de meeste mensen in de inwerkingsfase (circa 2 tot 4 weken) bijwerkingen. Na deze inwerkingsfase zult u over het algemeen de gewenste effecten bereiken. Een goede informatie door uw arts over de voor- en nadelen, inclusief de bijwerkingen, van antidepressiva, is van groot belang. Uw behandelend arts kan u hierover meer informatie geven.

De term dwangstoornis is in de volksmond beter bekend onder de oude naam dwangneurose. Vaak worden ook de afkortingen OCS (obsessieve-compulsiee stoornis) of OCD (de Engelse term obsessive-compulsive disorder) gebruikt of de verkorte term: dwang. Een dwangstoornis blijft vaak verborgen. Veel mensen die eraan lijden, schamen zich voor hun 'vreemde' en opdringerige gedachten en handelingen en proberen die zoveel mogelijk voor de buitenwereld te verhullen. Het aantal mensen dat in Nederland aan een dwangstoornis lijdt is daarom dan ook niet precies bekend. Er wordt ruwweg geschat dat 2 à 3 procent van de bevolking op één of andere manier aan een dwangstoornis lijdt of heeft geleden. Dat betekent zo'n 300.000 tot 500.000 mensen in Nederland.

Wat is een dwangstoornis eigenlijk?
De meeste mensen hebben ooit wel eens met het verschijnsel dwang te maken gehad. De deur achter je dichttrekken en dan opeens de gedachte hebben: "Ik heb het gas toch wel uitgedaan?". Terwijl je eigenlijk weet dat je dat hebt gedaan, ga je toch weer naar binnen om het voor de zekerheid te controleren en het vervelende gevoel kwijt te raken. Of dat ene liedje dat dagenlang in je hoofd zit. Dit zijn alledaagse voorbeelden van dwanggedachten en dwanghandelingen. Maar deze gedachten zijn onschuldig en zitten je in het dagelijkse leven niet in de weg. Het wordt pas een probleem als je geen controle meer hebt over deze gedachten en handelingen en je je gedwongen voelt er uren per dag mee bezig te zijn, terwijl je dat helemaal niet wilt.

Symptomen die kenmerkend zijn voor een dwangstoornis zijn:

• Last van ongewenste gedachten die zich steeds blijven opdringen
• Deze gedachten geven een onaangenaam gevoel, zoals angst of frustratie
• Er moeten allerlei 'gedwongen' handelingen worden uitgevoerd, zoals controleren of schoonmaken
• Deze gedachten en/of handelingen nemen veel tijd in beslag en verhinderen het normale functioneren

Een dwangstoornis wordt gewoonlijk opgedeeld in dwanggedachten (obsessies) en dwanghandelingen (compulsies). De meeste patiënten hebben last van beiden, maar er zijn ook mensen met alleen dwanggedachten. Dwanggedachten zijn gedachten die steeds terug blijven keren in iemands hoofd en maar niet weg lijken te gaan. Iemand die last heeft van dwanggedachten heeft het idee dat hij of zij geen controle over deze gedachten heeft. De gedachten worden als hinderlijk en opdringerig ervaren, ook omdat ze de gewone gedachten in de weg zitten. Deze dwanggedachten hebben op hun beurt allerlei onaangename gevoelens tot gevolg, zoals: angst, frustratie, twijfel en onzekerheid. Om deze vervelende gevoelens zo snel mogelijk kwijt te raken, voeren veel mensen dwanghandelingen uit. Die handelingen kunnen variëren van allerlei voorwerpen (kranen, deuren, lampen) te controleren omdat men bang is dat er anders rampen zullen gebeuren, tot het voortdurend schoonmaken van alles om besmetting tegen te gaan. Andere mensen zullen proberen het onheil uit hun gedachten te bezweren door steeds vaste rituelen uit te voeren. Hoewel het doel van deze dwanghandelingen is om de gevoelens, veroorzaakt door de dwanggedachten, te laten verdwijnen geve ze helaas alleen maar tijdelijke verlichting. Aangezien de handelingen ook deel van de dwangstoornis uitmaken, zorgen ze ervoor dat de dwanggedachten alleen maar erger worden, waardoor er nog meer dwanghandelingen moeten worden uitgevoerd. Op die manier houdt de stoornis zichzelf in stand en neemt hij steeds meer het leven van de dwangpatiënt over.

Dwangstoornissen worden verdeeld in verschillende categorieën:

• Smetvrees/schoonmaakdwang: uit angst voor besmetting jezelf en/of je omgeving voortdurend schoon moeten maken
• Controledwang: controleren of er geen fouten zijn gemaakt waardoor er 'rampen' kunnen gebeuren
• Dwangmatige traagheid: alledaagse handelingen, zoals aankleden, alleen heel traag en volgens uitgebreide rituelen kunnen uitvoeren
• Bijgelovige gedachten/handelingen: een obsessie met een bepaald onderwerp, bijvoorbeeld de dood, waardoor alles wat met dat onderwerp te maken heeft, vermeden of met rituelen bezworen moet worden
• Herhalingsrituelen/teldwang: steeds gedachten/handelingen moeten herhalen: vaak een vast aantal keren aan de hand van een 'magisch' getal
• Bewaren/hamsteren: dwangmatig allerlei nutteloze voorwerpen moeten bewaren
• Obsessies zonder dwanghandelingen: dwanggedachten waar niet direct een ritueel aan vast zit, maar die zich onweerstaanbaar blijven opdringen. Bijvoorbeeld seksuele of gewelddadige gedachten

Behandeling van een dwangstoornis:
Een dwangstoornis kan worden behandeld met psychotherapie of met medicatie (antidepressivum) of door middel van een operatie. Maar bij alle behandelingen geldt: een goede voorlichting en begeleiding door een arts zijn belangrijk.

Schizofrenie is een ernstige psychiatrische ziekte waaraan bijna 1 op de 100 mensen lijdt. Dat wil dus zeggen dat er in Nederland meer dan 100.000 mensen aan schizofrenie lijden. Per jaar komen er 3000 nieuwe patiënten bij in Nederland. De ziekte komt voor in alle lagen van de bevolking en treft net zo veel mannen als vrouwen. Meestal openbaart schizofrenie zich voor het eerst in de leeftijd van 16 tot 26 jaar. Een psychose komt het meest voor bij mensen tussen de 16 en 30 jaar en kan samenhangen met verschillende psychiatrische ziektebeelden.

Wat is schizofrenie eigenlijk?
Schizofrenie is een psychiatrische ziekte waarvan het belangrijkste kenmerk is dat de patiënt aan psychosen lijdt. Dit zijn perioden waarin het contact met de realiteit ernstig is verstoord. Een psychose kan enkele weken of maanden duren. Sommige mensen zijn maar 1 keer psychotisch, anderen hebben er regelmatig of zelfs continu last van. Psychotische verschijnselen kunnen lang doorwerken, al lijken ze meer naar de achtergrond verdwenen. In zo'n periode nemen andere verschijnselen de overhand. De patiënt heeft bijvoorbeeld wel weer contact met de realiteit, maar kan zich erg 'leeg', somber en moe voelen. Er is sprake van emotionele vervlakking en verlies van initiatief. Inmiddels is bekend dat het gebruik van cannabis de kans op een psychose verhoogt. Het ontstaan van schizofrenie is voor een deel erfelijk bepaald: in bepaalde families komt schizofrenie meer voor dan in andere. Ook een verhoogde kwetsbaarheid voor stress speelt een belangrijke rol bij het ontstaan van een psychose. Daarnaast zijn ook andere omgevingsinvloeden van belang, zoals problemen tijdens de zwangerschap of rond de geboorte. Ook is bekend dat er sprake is van een verstoring in de balans van bepaalde chemische stoffen in de hersenen die medeverantwoordelijk zijn voor de verwerking van informatie.

Schizofrenie kan gepaard gaan met de volgende symptomen:

Hallucinaties:
Iemand die psychotisch is, kan iets waarnemen (horen, zien, ruiken, voelen, proeven) dat er in werkelijkheid niet is, maar door de betrokkene als zeer echt ervaren wordt. Het horen van stemmen is de meest voorkomende hallucinatie. Hallucinaties zijn zeer hinderlijk voor degene die er last van heeft.

Wanen:
Dit zijn indviduele ideeën of overtuigingen die absoluut niet in overeenstemming zijn met algemeen geaccepteerde ideeën of opvattingen. Het draait bij een waan altijd om de betrokkene zelf: hij/zij heeft bijvoorbeeld de overtuiging dat hij/zij buitengewone kwaliteiten bezit, rechtstreeks in verbinding staat met een hogere macht of zeker weet dat er een complot tegen hem/haar wort gesmeed. Ogenschijnlijke normale gebeurtenissen krijgen een speciale betekenis. Het is moeilijk iemand met wanen op andere gedachten te brengen; de patiënt houdt sterk vast aan zijn ideeën en is vaak niet gevoelig voor logische tegenwerpingen.

Verward denken:
Het denkproces kan te snel, te langzaam of chaotisch zijn. Vaak lukt het niet om helder te denken en soms gaat het verband tussen gedachten verloren. Hierdoor is het moeilijk om te begrijpen wat iemand, die psychotisch is, bedoelt. Op zijn beurt kan hij weer moeite hebben om anderen te begrijpen. Dit komt doordat hij zich niet goed kan concentreren en problemen heeft met onthouden.

Vaak komen voorafgaand aan, tegelijk met of na afloop van een psychose ook andere verschijnselen voor, zoals negatieve symptomen, cognitieve stoornissen en depressie.

Negatieve symptomen:
Negatieve symptomen duiden op het ontbreken van gedrag dat normaal wel aanwezig is en zijn vaak moeilijk te behandelen. Voorbeelden van negatieve symptomen zijn: weinig spreken, weinig initiatief tonen, weinig energie hebben, weinig gebaren maken, een vlakke gezichtsuitdrukking hebben of teruggetrokken gedrag vertonen. Negatieve symptomen kunnen zeer ernstig zin. De patiënt heeft zijn vitaliteit en enthousiasme geheel verloren waardoor anderen dit kunnen opvatten als luiheid en 'niet willen deugen'.

Cognitieve stoornissen:
Cognitieve stoornissen zijn verslechteringen in het verwerken van informatie door de hersenen. De patiënt heeft moeite zich te concentreren, is gemakkelijk afgeleid of heeft moeite verschillende soorten informatie gelijktijdig te verwerken (bijvoorbeeld lezen terwijl de radio aanstaat).

Depressie:
Bij een depressie is er sprake van een sombere stemming en een gedaalde zelfwaardering. Dit kan leiden tot gedachten aan de dood en soms is de wanhoop zo groot dat mensen zelfs een suïcidepoging doen.

Behandeling van schizofrenie:
Schizofrenie en psychosen zijn tegenwoordig steeds beter te behandelen. De behandeling bestaat enerzijds uit het tegengaan van de ziekteverschijnselen, anderzijds uit het ondersteunen en leren omgaan met een chronische ziekte. De laatste jaren zijn er meerdere, nieuwe medicamenten (zgn. atypische antipsychotica) op de markt gekomen die bepaalde symptomen onderdrukken. Medicijnen zijn een essentieel onderdeel van de behandeling, daarnaast spelen ook een goede diagnose en betrokkenheid van de familie een belangrijke rol.